Nazwa Suwałki pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie historycznym, mianowicie w księgach urodzonych w parafii przeroślskiej, w 1688 roku. Były nowiną, czyli wsią nowo założoną „na dąbrowie pustej odległej od stępów”, i liczyła w 1690 roku zaledwie dwa dymy.
Jednym z kamedulskich „dzieł”, które przetrwało do naszych czasów, są Suwałki. W 1800 roku (4 lata po upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów, który przyniósł kres „kamedulskiemu państwu” i konfiskatę dóbr przez władze pruskie), kameduli zostali usunięci z Wigier. Jedna z legend mówi, że „na klęczkach z zapalonymi gromnicami opuszczali klasztor, przeklinając tych, którzy ich skrzywdzili, a posuwając się w ten sposób przez groblę i Magdalenowo w stronę Tartaku, kolanami rów wyżłobili”[1]. Skąd nazwa Suwałki pochodzi? O tym w niniejszym wpisie.
Suwałki wraz z Żywą Wodą i Białą Wodą oraz Szurpiłami powstały jako wsie kamedulskie w początkowym okresie zakonnej akcji kolonizacyjnej. Nazwa Suwałki pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie historycznym, mianowicie w księgach urodzonych w parafii przeroślskiej, w 1688 roku. Były nowiną, czyli wsią nowo założoną „na dąbrowie pustej odległej od stępów”, i liczyła w 1690 roku zaledwie dwa dymy. W świetle badań archeologicznych, prowadzonych w granicach obecnego miasta, ślady osadnictwa na tym terenie są znacznie wcześniejsze. Nie musiało ono jednak przybierać stałego charakteru, a jego ciągłość mogły też przerywać tragiczne wydarzenia XVII wieku (epidemie, wojna).
W 1700 roku wśród dóbr wyjętych chwilowo przez królewskich komisarzy spod władzy kamedułów znalazły się Suwałki Wielkie i Suwałki Małe. Należy je lokalizować przy trakcie do Przerośli i Królewca, czyli w okolicy ulic Krzywej (Krętej, obecnie W. Gałaja) i Rybackiej (obecnie Kamedulska), oraz przy trakcie na Wigry, czyli ul. Wigierskiej. Większą rolę odgrywała wówczas ta ostatnia, przy której do połowy XVIII wieku mieszkały rodziny wójtów, burmistrzów i większości rajców miejskich.
Etymologie nazwy Suwałki wyprowadza się najczęściej od litewskiego wyrazu „susiwiłkaj” (włóczęgi). Tak mieli przezywać mieszkańców osady okoliczni Litwini. Inna wersja głosi, że wędrowni Litwini tak nazwali miejsce swego stałego zamieszkania. Nie brak także i innych wyjaśnień, jak choćby wywód i Józefy Żdżarskiej. Twierdziła ona, jakoby nazwa miasta powstała „od słowa zsuwać, to jest od zsunięcia, czyli połączenia dwóch wsi Krzywe i Wigier w jedno miasto. Wsie tę obecnie stanowią dwie ulice z Suwałk tejże samej nazwy”. Chodziło jej o Krzywą i Wigierską. Obie wraz z Młyńską (obecnie południowa część ulicy T. Kościuszki), która je łączy, są najstarszymi ulicami miasta.
Na rozwój osady wpływało korzystne położenie przy starym gościńcu, wiodącym z Grodna i Merecza przez Sejny do przerośli i Królewca, oraz fakt, że tutaj zbiegały się z nim drogi z Augustowa, zakonnego folwarku Wólka w pobliżu Bakałarzewa oraz folwarku Żywa Woda. Kapitalne znaczenie miało również to, że do tej pory najgęstsze osadnictwo, a także starsze ośrodki miejskie skupiły się w dwóch odległych pasach osadniczych. Jeden z nich – na północy i zachodzie – wyznaczały miasta: Wiżajny, Przerośl, Filipów, Bakałarzewo, Raczki i Augustów; drugi – na wschodzie: Puńsk, Sejny i Berżniki. Pustkę między nimi, lokując się w centrum tego obszaru, jako pierwsze wypełniły Suwałki. I choć zaledwie kilkadziesiąt lat później założone zostały w pobliżu trzy kolejne miasta: Krasnopol, Szczebra i Jeleniewo, to żadne z nich nie mogło wytrzymać konkurencji Suwałk.
Z ogromną przenikliwością podjęli więc zakonnicy trud uczynienia z małej osady głównego ośrodka swoich nowo skolonizowanych dóbr. Już w 1710 roku uzyskali od Augusta II Sasa przywilej na odbywanie tu targów co niedziela i dwóch jarmarków rocznie – w dzień Znalezienia Krzyża Świętego (3 Maja) i w dzień Podwyższenia Krzyża Świętego (14 września). 5 lat później – 3 grudnia 1715 roku – przeor klasztoru ojciec Ildefons wydał przywilej lokacji miasta. Uwalniał on mieszczan suwalskich od wszelkiej służby, robocizny i straży, jako dotychczas pełnili na rzecz dworu w Żywej Wodzie.
Wpis pochodzi z publikacji: Suwałki. Miasto nad Czarną Hańczą. Poznaj inne, ciekawe miejsca na Polskim Biegunie Zimna.
[1] Suwałki. Miasto nad Czarną Hańczą, Wydawnictwo Hańcza, Suwałki 2025, s. 94-95, w: M. Brzosko-Zielińska, M. Łojewski, Przewodnik po Wigrach, Suwałki 1933 s. 54.
Spływ kajakowy Czarną Hańczą od lat niezmiennie przyciąga turystów. Czarna Hańcza nie imponuje wartkim nurtem ani ekstremalnymi przeszkodami. Jej siłą jest krajobraz, który zmienia się z każdym kolejnym kilometrem. Szlak prowadzi przez trzcinowiska Wigier, wąskie leśne odcinki Puszczy Augustowskiej i miejsca, do których nie dociera turystyczny zgiełk.
Glamping Niespiesznie na Suwalszczyźnie to miejsce, do którego przyjeżdża się, żeby na chwilę zwolnić i pobyć bliżej natury w spokojnym otoczeniu. Na glampingu w Żubrynie stanęła właśnie druga kopuła glampingowa. To dla gości jeszcze więcej komfortu i jeszcze więcej przestrzeni. To wciąż Suwalszczyzna w swojej naturalnej, wyciszonej odsłonie, ale z hotelowymi wygodami. Współczesny świat narzuca […]
Narciarstwo biegowe uchodzi za jedną z najzdrowszych form zimowej aktywności – nie bez powodu. Angażuje niemal całe ciało: pracują nogi, ramiona, plecy, brzuch oraz mięśnie głębokie, dzięki czemu rozwija siłę, wytrzymałość i koordynację, a jednocześnie nie obciąża stawów tak jak bieganie po twardej nawierzchni.
Ośrodek Dąbrówka na Suwalszczyźnie to miejsce, które zmienia się razem z porami roku: zimą zaprasza na kameralny stok narciarski, saunę i jacuzzi, a latem na wypoczynek nad jeziorem Dąbrówka z plażą, kajakami i szlakami rowerowymi. Położony na skraju Suwałk, przy Wigierskim Parku Narodowym, łączy spokój natury z łatwym dojazdem do miasta.
